Blog
Jak powstaje jedwab, czyli droga od kokonu do gotowej tkaniny
Jedwab morwowy, powstający z delikatnego kokonu jednego owada hodowanego od tysięcy lat, to materiał o wyjątkowo złożonym procesie powstawania. Zanim trafi do poszewki albo kołdry, musi przejść kilka precyzyjnych etapów.
Ten przewodnik przechodzi przez całą drogę po kolei: od jedwabnika i liści morwy, przez kokon i rozwijanie nici, po odserycowanie i tkanie. Na końcu łączymy to z tym, co widać w gotowej tkaninie.
Najważniejsze informacje
- Jedwab morwowy pochodzi z kokonu jedwabnika Bombyx mori, hodowanego owada, który je wyłącznie liście morwy.
- Kokon to jedna ciągła nić o długości od kilkuset do ponad tysiąca metrów. Stąd bierze się długie włókno.
- Nić rozwija się z kokonów zanurzanych w gorącej wodzie, a potem przeprowadza się proces odserycowania: kąpiel usuwa serycynę (kleistą otoczkę spajającą włókna w kokonie), zostaje fibroina z połyskiem.
- Surowy jedwab ocenia się w skali do 6A. Jedwab dziki (tussah) ma krótsze i grubsze włókno niż morwowy.
Jedwabnik morwowy i liście morwy
Jedwab morwowy daje gąsienica Bombyx mori, jedwabnika udomowionego tak dawno, że nie występuje już dziko i nie potrafi żyć bez opieki człowieka. Dorosły motyl nie je i nie lata, a cały sens hodowli rozgrywa się w stadium gąsienicy.
Gąsienica je wyłącznie liście morwy, najczęściej białej, i robi to niemal bez przerwy przez około cztery do sześciu tygodni, kilkukrotnie zrzucając skórę. Pod koniec tego okresu przestaje jeść i zaczyna przęść kokon.
Kokon, czyli jedna ciągła nić
Gąsienica ma po bokach głowy gruczoły przędne, z których wyciska dwie cienkie nitki białka zwanego fibroiną, sklejone drugą substancją, serycyną. Ruchem głowy w kształcie ósemki owija się tą nicią przez dwa, trzy dni, aż zniknie w środku kokonu.
To, co powstaje, jest jednym, nieprzerwanym włóknem o długości mniej więcej od 700 do 1500 metrów. Ta ciągłość jest kluczowa: to dzięki niej z jedwabiu morwowego da się uzyskać długą, mocną przędzę z niewielką liczbą łączeń.
Rozwijanie nici
Pojedyncza nić z kokonu jest za cienka do tkania, więc łączy się kilka razem. Kokony wkłada się do gorącej wody, w klasycznej produkcji jeszcze zanim motyl się przepoczwarzy, żeby rozmiękczyć serycynę; potem wyszukuje się końce nici i przewija je razem na motowidło.
Efektem jest surowy jedwab: nawinięta przędza, która nie była jeszcze odserycowana ani tkana. To na tym etapie laboratorium ocenia jakość w skali z literą A, aż do 6A, patrząc na równość, czystość i długość włókna. Więcej o tej skali jest w tekście o rozpoznawaniu dobrego jedwabiu.
Odserycowanie i przędzenie
Surowa nić jest sztywna i matowa, bo pokrywa ją serycyna. Kąpiel w ciepłej wodzie z łagodnym środkiem rozpuszcza ten klej. Zostaje sama fibroina: miękka, gładka i z charakterystycznym połyskiem. Podczas odserycowania, włókno traci mniej więcej jedną czwartą masy.
Z długich, ciągłych włókien powstaje najmocniejsza przędza, określana jako długowłóknista. Krótsze odcinki, na przykład z uszkodzonych kokonów, przędzie się osobno jak bawełnę. Taka przędza jest tańsza i słabsza, bo ma wiele łączeń.
Tkanie i wykończenie
Przędzę nawija się na osnowę i przeplata wątkiem. W pościeli jedwabnej najczęściej używa się splotu satynowego w odmianie charmeuse: nitka osnowy przechodzi nad kilkoma nitkami wątku, dzięki czemu jedna strona jest gładka i błyszcząca, a druga matowa. Potem tkanina jest barwiona, sprawdzana i wykańczana na krawędziach, a na końcu szyta.
Skąd się bierze jedwab dziki
Równolegle do hodowli jedwabnika morwowego istnieje jedwab dziki, najczęściej tussah, pozyskiwany od gatunków żyjących na wolności i karmiących się różnymi roślinami. Jego włókno jest krótsze, grubsze, ciemniejsze i mniej równe, bo kokony zbiera się już po wyjściu motyla, co przerywa nić. Dziki jedwab ma swoje zastosowania, ale nie ma tej gładkości i połysku, dla których sięga się po pościel z jedwabiu morwowego.
Dlaczego to wszystko widać w gotowej tkaninie
Trzy cechy dobrej, jedwabnej tkaniny prowadzą wprost do etapów produkcji. Długie włókno oznacza mało łączeń w przędzy, a więc większą wytrzymałość i mniejszą skłonność do mechacenia. Kontrolowana hodowla na jednej roślinie daje równy kolor i powtarzalne parametry. Odserycowanie odsłania fibroinę i stąd bierze się połysk.
Dlatego cena jedwabiu morwowego nie jest przypadkowa: to suma pracochłonnej hodowli, rozwijania długiej nici i kolejnych etapów wykończenia. Rozkładamy ją na czynniki w tekście o tym, ile kosztuje jedwabna pościel.
Najczęstsze pytania
Z kokonu gąsienicy jedwabnika Bombyx mori, hodowanego owada, który je wyłącznie liście morwy. Gąsienica owija się jedną ciągłą nicią z białka (fibroiny) sklejoną serycyną, a tę nić rozwija się z kokonu i przerabia na przędzę.
Nawet 700 do ponad 1500 metrów nieprzerwanego włókna. Ta długość i ciągłość to powód, dla którego jedwab morwowy nazywa się długowłóknistym i daje mocniejszą przędzę niż włókna cięte.
To kąpiel, która usuwa serycynę, czyli naturalny "klej" pokrywający włókno. Po niej zostaje sama fibroina: miękka, gładka i z połyskiem. Włókno traci przy tym około jednej czwartej masy.
Jedwab morwowy pochodzi z kontrolowanej hodowli jedwabnika karmionego liśćmi morwy i ma długie, równe, jasne włókno. Jedwab dziki pochodzi od gatunków żyjących na wolności. Jego włókno jest krótsze, grubsze i ciemniejsze, ponieważ kokon zbiera się po wyjściu motyla.
Nie. Satyna jest nazwą splotu, a nie surowca. Jedwabna satyna to tkanina utkana z jedwabiu splotem satynowym, w pościeli najczęściej w odmianie charmeuse. Ten sam splot można wykonać np. z poliestru, i stąd bierze się część nieporozumień na rynku.
Podsumowanie
Droga jedwabiu morwowego wiedzie od gąsienicy karmionej liśćmi morwy, przez kokon z jedną długą nicią, rozwijanie w gorącej wodzie i odserycowanie, po tkanie splotem charmeuse. Długie włókno, równy kolor i połysk gotowej tkaniny biorą się wprost z tych etapów. Jeśli chcesz teraz sprawdzić konkretną tkaninę, zajrzyj do przewodnika po momme i splotach, a po naszą ofertę do jedwabnej pościeli. Masz pytania? Napisz albo zadzwoń.
- Temesgen A.G., Turşucular Ö.F., Turşucular E.D. „A Review on Silk Fibers and Their Medical Applications”. Recent Progress in Materials 2024;6(1):008. lidsen.com. Fibroina i serycyna, ciągła nić z kokonu 700 - 1500 m, odserycowanie (w języku angielskim - degumming).
- Reizabal A. i wsp. „Silk Fibroin as Sustainable Advanced Material”. Advanced Functional Materials 2023;33:2210764. https://advanced.onlinelibrary.wiley.com. Budowa i właściwości fibroiny; długość i ciągłość włókna a wytrzymałość.
- Encyclopaedia Britannica, hasła „Silk” i „Sericulture”. britannica.com/topic/silk. Bombyx mori, hodowla na liściach morwy, rozwijanie kokonów, jedwab dziki (tussah).
- GB/T 1797-2008 „Raw silk” – chińska norma krajowa. codeofchina.com. Ocena surowego jedwabiu w klasach do 6A.
