Blog
Po czym poznać dobry jedwab, czyli mały przewodnik po momme i splotach
Zrozumienie różnic w produktach wytworzonych z jedwabiu bywa mylące. Dwie poszewki na zdjęciach mogą wyglądać niemal identycznie, a w dłoni okazują się zupełnie inne. Decyduje o tym kilka parametrów, których zrozumienie może być kluczowe podczas wyboru właściwego produktu.
Zebraliśmy je tutaj, żebyś mógł ocenić jedwab samodzielnie, u nas i w każdym innym sklepie.
Najważniejsze informacje
- Satyna to nazwa splotu, a nie surowca. „Pościel satynowa” bywa w całości z poliestru, mimo połysku.
- Momme to gramatura tkaniny jedwabnej (1 momme ≈ 4,34 g/m²). 22 momme to rozsądny standard na co dzień. Wypełnienia poduszek i kołder porównuje się wagą wkładu w kilogramach, nie w momme.
- Wiarygodny opis podaje surowiec („jedwab morwowy”), gramaturę w momme i numer certyfikatu OEKO-TEX, który sprawdzisz w publicznej bazie.
- Określenia „jedwabista”, „jedwabista satyna” zwykle oznaczają tkaninę syntetyczną, nie jedwab.
Satyna to splot, a nie materiał
To najczęstsze nieporozumienie na rynku pościeli i od niego warto zacząć.
Satyna określa sposób przeplecenia nitek: nitka osnowy przechodzi nad kilkoma nitkami wątku, a następnie chowa się pod jedną z nich. Odcinek biegnący po wierzchu jest długi, dlatego powierzchnia jest gładka i połyskliwa. Splot nie mówi nic o surowcu, ponieważ tkaninę o splocie satynowym można utkać zarówno z jedwabiu, jak i bawełny, poliestru czy wiskozy.
Dlatego „pościel satynowa" w wielu sklepach bywa w całości z poliestru. Ma połysk, bo ma splot satynowy, ale z jedwabiem łączy ją tylko jej wygląd na zdjęciu.
Jedwab to naturalne włókno białkowe, które wysnuwa gąsienica jedwabnika. Utkany splotem satynowym, w pościeli najczęściej odmianą charmeuse, daje satynę jedwabną. Bywa też tkany żakardem albo szyfonem.
Jak w opisie rozpoznać prawdziwy jedwab
Na początek prosty sprawdzian. Te określenia na metce i w opisie zwykle oznaczają tkaninę syntetyczną, a nie jedwab:
- „silky", „silk touch", „silk feel", „silk-like"
- „satyna jedwabista", „satin de soie", „jedwabista satyna"
- „mikrofibra o jedwabistym wykończeniu"
Wiarygodny opis mówi wprost: 100% jedwabiu lub 100% jedwabiu morwowego, a przy tkaninie podaje gramaturę w momme. Reszta tego przewodnika wyjaśnia, co kryje się za tymi parametrami.
Jak sprawdzić jedwab w dłoni
Opis to jedno, materiał w ręku to drugie. Kilka prób, które można zrobić w sklepie albo po rozpakowaniu przesyłki:
- Dotyk i temperatura. Jedwab w pierwszej chwili jest chłodny, a po kilku sekundach ogrzewa się od dłoni. Poliester zostaje chłodny i lekko wilgotny w odczuciu albo od razu ciepły i „plastikowy”.
- Połysk pod kątem. Naturalny jedwab mieni się i zmienia odcień, gdy obracasz tkaninę pod światło. Syntetyk ma twardy, jednolicie biały połysk.
- Test pierścionka. Cienką jedwabną apaszkę da się przeciągnąć przez obrączkę, bo dobrze się układa. Do grubszej pościeli ta próba się nie nadaje.
- Test płomienia. Wyciągnij pojedynczą nitkę ze szwu. Jedwab pali się wolno, pachnie spalonymi włosami, zostawia kruchy popiół i gaśnie sam. Poliester topi się w twardą kulkę i pachnie plastikiem. To próba niszcząca, więc rób ją tylko na luźnej nitce, nigdy na wyrobie.
- Cena. Jeśli komplet „jedwabny” kosztuje tyle co pościel bawełniana, to prawie na pewno nie jest to jedwab.
Jedwab morwowy a jedwab dziki
Jedwab morwowy pochodzi z kokonu Bombyx mori, jedwabnika hodowlanego karmionego wyłącznie liśćmi morwy. Kontrolowana hodowla daje włókno długie, równe i jasne, o powtarzalnych parametrach. To z niego szyjemy.
Jedwab dziki, najczęściej tussah, pochodzi od gatunków żyjących na wolności. Włókno jest krótsze, grubsze, ciemniejsze i bardziej nierówne. Ma swoje zastosowania, ale nie ma tej gładkości, dla której sięga się po jedwabną pościel.
Bywa mieszany z morwowym w proporcjach, których etykieta nie zawsze ujawnia. Jeśli opis mówi po prostu „100% jedwab", warto dopytać, jaki.
Momme, czyli gęstość tkaniny
Momme (匁, wymawiane „mommi", zapisywane też jako MM) to tradycyjna japońska jednostka masy z systemu miar shakkanhō, od reformy z czasów Meiji równa dokładnie 3,75 g; była też dawną jednostką monetarną, a do dziś jest w Japonii oficjalną jednostką wagi pereł. W jedwabiu opisuje gramaturę tkaniny: liczba momme to waga kawałka jedwabiu o ustalonym rozmiarze, co przelicza się na mniej więcej 4,34 g/m² na jeden momme. Im wyższa liczba, tym więcej jedwabiu przypada na tę samą powierzchnię.
To odpowiednik thread count znanego z bawełny, tyle że liczony wagą włókna, a nie liczbą nitek. Do europejskiego handlu jedwabiem momme weszło w XIX wieku.
| Gramatura | Charakterystyka | Typowe zastosowanie |
|---|---|---|
| 16–19 momme | wariant wejściowy, lżejszy i mniej odporny na pranie | bielizna nocna, lekkie poszewki |
| 22 momme | około 20% więcej jedwabiu niż 19, standard w segmencie premium | poszewki i pościel na co dzień |
| 25–30 momme | bardzo gęsty, układa się sztywno, najdroższy | pościel, gdy zależy Ci na masie i kryciu |
Wyższa gramatura to nie tylko trwałość. Tkanina inaczej się układa, jest cięższa i mniej podatna na gniecenie. Różnicę między 19 a 22 momme czuć w dłoni od razu. My szyjemy z 22 momme, bo to punkt, w którym tkanina jest już wyraźnie trwalsza od wariantu wejściowego, a jeszcze nie tak sztywna i droga jak 25 i wyżej.
Ważne zastrzeżenie: momme dotyczy wyłącznie tkaniny. Poduszki i kołdry z wypełnieniem jedwabnym porównuje się wagą wkładu w kilogramach, a nie w momme.
Gatunek surowca
Zanim jedwab trafi na krosno, przechodzi ocenę jakości surowej, nawiniętej nici. Wynik zapisuje się w skali z literą A: im więcej „A", tym lepiej, aż do 6A - najwyższej klasy jedwabiu. Ocenia się przy tym równość grubości i barwy nici na całej długości, jej czystość, czyli brak zgrubień i zanieczyszczeń, oraz długość włókna.
To nie jest oznaczenie wymyślone przez sklepy. Skala powstała na potrzeby handlu jedwabiem jeszcze w latach 20. XX wieku, po wojnie ujednolicono ją międzynarodowo, a dziś spisuje ją między innymi chińska norma GB/T 1797. Ocenę wystawia uznane laboratorium certyfikujące, a klasę wyznacza najsłabszy z badanych parametrów, więc „6A" oznacza, że jedwab wypadł wysoko w każdym z nich.
Dla gotowej tkaniny wyższa klasa oznacza gładszą powierzchnię, równiejszy połysk i mniejszą skłonność do mechacenia. Wiąże się z nią długie włókno - pojedyncza nić z jednego kokonu ma od kilkuset do ponad tysiąca metrów, a przędza z mniejszą liczbą łączeń jest mocniejsza. Nasz jedwab to gatunek 6A z długim włóknem.
Warto przy tym pamiętać o jednym. Klasę nadaje się surowej nici, a nie gotowej poszewce, i utkanego już jedwabiu nie da się przypisać z powrotem do klasy. Dlatego „6A" przy produkcie to deklaracja sprzedawcy co do użytego surowca, a nie certyfikat wystawiony z zewnątrz. Mimo to mówi coś istotnego: że sprzedawca wie, skąd pochodzi jego jedwab.
Certyfikaty, które da się sprawdzić
Przy jedwabnej pościeli najczęściej zobaczysz jeden znak: OEKO-TEX® STANDARD 100. Potwierdza on, że badany wyrób, czyli nić, tkanina albo gotowy artykuł, przeszedł testy na obecność substancji szkodliwych dla zdrowia. Bywają też inne certyfikaty tekstylne, na przykład GOTS dla włókien z upraw ekologicznych, ale to OEKO-TEX jest tu punktem odniesienia i to jego szukaj w opisie.
Sam napis „Oeko-Tex" w opisie to jednak za mało, bowiem nie da się go kompletnie zweryfikować. Prawdziwy certyfikat OEKO-TEX® STANDARD 100 posiada zawsze numer i nazwę instytutu, który go wydał. Ten numer wpisujesz w publiczną bazę na oeko-tex.com i od razu widzisz, czy jest ważny i czego dokładnie dotyczy.
Przy samym numerze warto spojrzeć na dwie rzeczy:
- Klasę produktową. Klasa I jest najostrzejsza, bo obowiązuje wyroby przeznaczone dla dzieci do 3. roku życia. Nasze certyfikaty mają właśnie tę klasę.
- Zakres. Certyfikat wystawiony na samą tkaninę to nie to samo co certyfikat na wyrób gotowy. Sprawdź, czy obejmuje dokładnie ten produkt, który kupujesz.
Na co zwrócić uwagę w opisie produktu
Kilka szczegółów wartych sprawdzenia:
- czy podano surowiec, a nie tylko splot
- czy jedwab jest opisany jako morwowy
- czy przy tkaninie jest podana gramatura w momme
- czy przy poduszce podano wagę samego wypełnienia, a nie wagę całkowitą
- czy przy certyfikacie jest podany numer
Numery obu naszych certyfikatów OEKO-TEX® podajemy przy każdym produkcie razem z linkiem do bazy, żeby dało się je sprawdzić bez pytania nas o zdanie. Zajrzyj do jedwabnych poszewek albo jedwabnej pościeli, a jeśli coś budzi Twoje wątpliwości, po prostu do nas napisz.
Najczęstsze pytania
Nie, to dwie różne rzeczy. Momme mierzy gęstość tkaniny, a gatunek (skala do 6A) ocenia surowiec: długość włókna, jednolitość koloru i brak defektów. Wyższa gramatura oznacza tylko gęstszą i cięższą tkaninę, bardziej odporną na pranie i mniej przezroczystą. Powyżej 25 momme jedwab staje się sztywny i trudniej się układa, więc do pościeli i poszewek na co dzień 22 momme jest zwykle rozsądniejszym wyborem niż 30.
Długie, nieprzerwane włókno daje gładszą i mocniejszą przędzę, mniej podatną na mechacenie i wycieranie. Krótkie włókna trzeba łączyć w przędzy, a miejsca łączeń są słabsze. Ocena surowca w skali do 6A uwzględnia między innymi długość włókna, więc wysoka klasa zwykle oznacza też długie włókno.
Wejdź na oeko-tex.com, znajdź wyszukiwarkę „Label Check” albo „Validity Check” i wpisz numer podany przez sprzedawcę. Zobaczysz, czy certyfikat jest ważny, kto go wydał, jakiej klasy dotyczy i jaki wyrób obejmuje. W przypadku produktów josilq.pl - taka informacja jest przedstawiona w każdym produkcie.
„100% jedwab” oznacza tylko tyle, że to jedwab, ale nie precyzuje, jaki. Może być morwowy, dziki (tussah) albo ich mieszanka. Jedwab morwowy ma dłuższe i równiejsze włókno, więc jest gładszy i jaśniejszy. Jeśli w opisie nie ma słowa „morwowy”, warto dopytać.
To najwyższa klasa (po 5A, 4A i niżej) w międzynarodowej skali oceny surowego jedwabiu, opisanej między innymi chińską normą GB/T 1797. Laboratorium ocenia równość, czystość i schludność nawiniętej przędzy, a klasę wyznacza najsłabszy z tych parametrów. Ocena dotyczy surowca, nie gotowej tkaniny, więc „6A” przy produkcie to deklaracja sprzedawcy, a nie niezależny certyfikat.
Podsumowanie
Dobry jedwab poznasz po tym, że sprzedawca podaje konkrety: surowiec (jedwab morwowy), gramaturę w momme przy tkaninie, wagę wypełnienia w kilogramach przy poduszce i kołdrze oraz numer certyfikatu OEKO-TEX, który da się sprawdzić w publicznej bazie. Jeśli któregoś z tych parametrów brakuje, dopytaj, zanim kupisz. Masz pytania o konkretny produkt z naszej oferty? Napisz albo zadzwoń, chętnie wyjaśnimy, co i dlaczego podajemy. Zajrzyj do jedwabnych poszewek i jedwabnej pościeli.
Źródła i odniesienia
- Temesgen A.G., Turşucular Ö.F., Turşucular E.D. „A Review on Silk Fibers and Their Medical Applications". Recent Progress in Materials 2024;6(1):008. lidsen.com. Jedwab jako włókno białkowe (fibroina), serycyna, ciągła nić z kokonu 700–1500 m.
- Reizabal A. i wsp. „Silk Fibroin as Sustainable Advanced Material". Advanced Functional Materials 2023;33:2210764. doi.org/10.1002/adfm.202210764. Właściwości mechaniczne jedwabiu, wpływ długości i ciągłości włókna na wytrzymałość.
- „Momme (unit)", Wikipedia. en.wikipedia.org. Momme jako japońska jednostka masy (3,75 g), system shakkanhō, użycie do pereł i jedwabiu.
- „Traditional Japanese Units of Measurement", Nippon.com. nippon.com.
- „Momme", Sizes.com. sizes.com. Definicja momme dla tkanin jedwabnych.
- GB/T 1797-2008 „Raw silk" — chińska norma krajowa (AQSIQ / SAC). codeofchina.com. Klasy surowego jedwabiu 6A–poniżej A i zasady oceny.
- Raw Silk Classification Committee, „Reports … on standardized tests for raw silk" (USA, 1922). catalog.hathitrust.org. Wczesne prace nad klasyfikacją surowego jedwabiu.
- Encyclopaedia Britannica, hasło „Silk". britannica.com/topic/silk.
- OEKO-TEX® STANDARD 100. oeko-tex.com; wyszukiwarka numeru certyfikatu (Label Check).
Momme wywodzi się z tradycyjnego japońskiego systemu miar, a skala z literą A (do 6A) z międzynarodowej klasyfikacji surowego jedwabiu; „długie włókno" to opisowe określenie z handlu jedwabiem.
